Ma Mareykanka iyo Iiraan isku afgaran karaan khilaafkooda wadahadallada?

Mareykanka iyo Iiraan ayaa lagu wadaa inay wadahadallo nabadeed ka yeeshaan dalka Pakistan, oo dhexdhexaadin ka waday, laakiin weli si qoto dheer ugu kala qaybsan arrimaha muhiimka ah, inkastoo Madaxweyne Donald Trump uu sheegay in soo jeedimaha ay soo bandhigeen Tehran ay yihiin “saldhig” wadahadallo.

 

Dhinac kastaa wuxuu ku dheggan yahay dalabaadka is-khilaafsan ee ku aaddan heshiis lagu soo afjarayo dagaalka, iyadoo masiirka marin u helidda maraakiibta ee marinka Hormuz iyo dagaalka Israa’iil ee Lubnaan uu yahay arrimaha muhiimka ah ee la xallinayo.

 

Sidee wadahadalladu u horumarin karaan Bariga Dhexe jiilal badan.

 

Xaggee bay labada dhinacba taagan yihiin?

Wefti Iiraaniyiin ah ayaa la filayaa inay yimaadaan Islamabad si ay uga wada hadlaan soo jeedin 10-dhibcood ah, taasoo muujinaysa inaysan jirin wax is-waafaqsan oo ku saabsan qorshe 15-dhibcood ah oo Washington hore u soo bandhigtay, taasoo soo jeedinaysa inay jiri doonaan farqi weyn oo lagu soo afjarayo.

 

Tusaale ahaan, soo jeedinta Iiraan waxaa ka mid ah baahida loo qabo in la kobciyo uranium-ka, kaas oo Washington ay hore u diiday Trump-na uu ku adkaystay inaysan gorgortan geli karin. 10-ka qodob sidoo kale kama hadlayaan awoodaha gantaalada Iiraan, oo Israa’iil iyo Mareykankuba ay labaduba sheegeen in si weyn loo dhimo.

 

Tehraan ayaa sheegtay in hubka gantaalada ee aadka u xooggan aan laga gorgortami karin, inkastoo aan la caddayn inta hub ee harsan dagaalka ka dib.

 

Sarkaal ka tirsan Pakistan oo ku sugan gobolka ayaa sheegay in Iiraan ay filan karto inay hesho dalabaad badan oo ay ka qabto, iyadoo diiradda saareysa dib u dhiska, magdhowga iyo yareynta cunaqabataynta, laakiin ma fileyn karto inay heshiis ka gaarto kobcinta uranium-ka.

 

Maxaa ugu muhiimsan ajandaha wadahadallada Islamabad?

Wadahadalladii hore waxay diiradda saareen barnaamijka nukliyeerka Iiraan iyo gantaalada. Arrimahaas hadda waxaa hadheeyay masiirka Gacanka Hormuz, oo ah goob ay ka soo galaan shan meelood meel shidaalka adduunka iyo gaaska dabiiciga ah ee dareeraha ah.

 

Xiritaanka wax ku oolka ah ee Iiraan ee marin biyoodka tan iyo bilowgii dagaalka Febraayo 28 ayaa khalkhal geliyay dhaqaalaha adduunka, taasoo kor u qaadday qiimaha saliidda.

 

Tehran waxay tilmaamtay in heshiis nabadeed oo joogto ah, ay ku dadaali doonto inay lacag ka qaado maraakiibta mara marin biyoodka, kaas oo ah 34 km (21 mayl) oo ballac ah oo ku yaal barta ugu cidhiidhisan ee u dhaxaysa Iiraan iyo Cumaan.

 

Trump wuxuu ku hanjabay inuu burburin doono Iiraan haddii Tehran aysan ogolaan heshiis xabad joojin ah oo ay dib u furto marin biyoodka.

 

Ma jirin wax calaamad ah oo muujinaya in Iiraan ay ka qaadday xayiraaddii ay ku soo rogtay marin biyoodka, taasoo keentay carqaladdii ugu xumayd ee ku timid sahayda tamarta adduunka taariikhda, Tehran-na waxay sheegtay inaysan jiri doonin heshiis ilaa inta Israa’iil ay weerarayso Lubnaan.

 

Sidee bay isku barbar dhigayaan qorshayaasha 10-ka dhibcood ah ee Iiraan iyo 15-ka dhibcood ah ee Mareykanka?

Golaha Amniga Qaranka ee ugu sarreeya Iiraan ayaa bayaan ay soo saareen ku sheegay in Washington ay ogolaatay inay aqbasho qorshaha 10-ka dhibcood ah ee Iiraan iyo in “Mareykanku, mabda’ ahaan, uu ka go’an yahay”: aan gardarro ahayn; sii wadidda xakamaynta Iiraan ee marin biyoodka Hormuz; aqbalaadda kobcinta; qaadista dhammaan cunaqabataynta aasaasiga ah iyo tan labaad; joojinta dhammaan qaraarrada ay ansixiyeen Golaha Amniga ee Qaramada Midoobay iyo Guddiga Guddoomiyeyaasha

 

Hay’adda Tamarta Atoomikada Caalamiga ah; ka bixitaanka ciidamada dagaalka ee Mareykanka ee gobolka; iyo joojinta dagaalka dhinac walba, oo ay ku jiraan iska caabinta Lubnaan.

 

Sida laga soo xigtay ilo Israa’iil ah, soo jeedinta 15-ka qodob ah ee Trump, oo hore loogu diray Iiraan iyada oo loo marayo Pakistan, ayaa ku baaqday in laga saaro kaydka Yuraaniyamka ee aadka loo hodanka ku ah Iiraan, la joojiyo kobcinta, la xakameeyo barnaamijkeeda gantaalada ballistic-ga ah iyo in la joojiyo maalgelinta xulafada gobolka.

 

Iyadoo labada dhinac ay isu diyaarinayaan inay wadahadallo yeeshaan, Trump wuxuu ballanqaaday inuu hayn doono hantida militariga ee Bariga Dhexe ilaa laga gaaro heshiis nabadeed oo lala galo Iiraan wuxuuna ka digay koror weyn oo ku yimaada dagaalka haddii ay ku guuldareysato inay u hoggaansanto.

 

Waa maxay fursadaha lagu gaari karo heshiis waara?

In kasta oo Trump uu ku dhawaaqay guul, Washington ma aysan gaarin ujeeddooyinka uu ku dhawaaqay si uu u qiil uga dhigo dagaalka bilowgiisii: in la baabi’iyo awoodda Iiraan ee ah inay weerarto deriskeeda, burburiso barnaamijkeeda nukliyeerka iyo in la abuuro xaalado u sahlaya Iiraaniyiinta inay ridaan dowladdooda.

 

Iiraan uma badna inay sameyso tanaasul weyn oo ku saabsan qodobbadaas waxayna muujisay inay si dulqaad leh u sii wadi karto dagaalka, iyadoo Marinka Hormuz uu siinayo awood dhaqaale oo ka sarreysa cadow leh awood rasaas oo heer sare ah.

 

Waa maxay mowqifka Israa’iil iyo xaggee buu Lubnaan ku habboon yahay?

Israa’iil, oo ku garaacday xulafada Iiraan ee Xisbullah gudaha Lubnaan dagaal barbar socda, ayaa u aragta Tehran inay tahay khatar jiritaan.

 

Ra’iisul Wasaaraha Israa’iil Benjamin Netanyahu wuxuu jeclaan lahaa in isbeddel nidaam ah lagu sameeyo Iiraan inkastoo taasi ay u badan tahay inay u baahan doonto kabo dhulka ah mana jiraan wax dammaanad qaad ah oo xasillooni ah ka dib.

 

Su’aasha ah in xabbad-joojintu ay daboolayso dagaalka Israa’iil ee ka dhanka ah Xisbullah ayaa noqotay meel adag oo halis ku ah xabbad-joojinta.

 

Mareykanka iyo Israa’iil waxay sheegeen in Lubnaan aan lagu darin heshiiska, halka Madaxweynaha Iiraan Masoud Pezeshkian uu sheegay in joojinta colaadda Lubnaan ay tahay shuruud muhiim ah oo ku jirta heshiiska Tehran ay la gashay Washington.

 

Israa’iil waxay sheegtay inay ogolaatay xabbad-joojin lala galo Iiraan, laakiin waxay sheegtay in heshiiska uusan ku jirin joojinta ficillada milatari ee Lubnaan.