Sarkaal sare oo ka tirsan Israa’iil ayaa u sheegay Reuters Sabtidii in Hoggaamiyaha Sare ee Iiraan Cali Khamenei lagu dilay weerarro ay qaadeen Mareykanka iyo Israa’iil.
Ma jirin wax xaqiijin ah oo degdeg ah oo Iiraan ay ka bixisay qaddarkiisa. Mareykanka iyo Israa’iil waxay weerarro milatari ku qaadeen Iiraan Sabtidii, iyagoo bartilmaameedsanaya hoggaamiyeyaasheeda ugu sarreeya, Bariga Dhexena ay ku rideen khilaaf uu Madaxweyne Donald Trump sheegay inuu soo afjari doono khatarta amniga ee Mareykanka, isla markaana uu siin doono Iiraaniyiinta fursad ay ku ridaan taliyayaashooda.
Ra’iisul Wasaaraha Israa’iil Benjamin Netanyahu ayaa hore u sheegay in ay jiraan calaamado muujinaya in Khamenei lagu dilay weerar lagu qaaday xaruntiisa oo qayb ka ah weerarrada Mareykanka iyo Israa’iil.
“Saaka, weerar lama filaan ah oo xooggan, xarunta kaligii-taliyihii Cali Khamenei ayaa lagu burburiyay bartamaha Tehran,” Netanyahu ayaa ku yiri hadal uu telefishinka ka jeediyay.
“In ka badan saddex iyo bar sano, kaligii-taliyihii naxariis darrada ahaa wuxuu argagax ku faafiyay adduunka oo dhan isagoo dulminaya dadkiisa, isagoo si aan daal lahayn u shaqeynaya oo aan hakad gelin qorshe lagu burburinayo Israa’iil,” ayuu raaciyay.
“Qorshahaasi ma sii jiro – waxaana jira calaamado badan oo muujinaya in kaligii-taliyihiini uusan hadda noolayn,” ayuu yiri Netanyahu.
Laba shabakadood oo telefishan oo Israa’iil laga leeyahay ayaa sheegay in Khamenei lagu dilay weeraradii Mareykanka iyo Israa’iil ay ku qaadeen Iiraan.
“Ali Khamenei waa dhintay,” ayuu ku sheegay war-fidiyeenka dadweynaha Kan akoonkiisa X.
Channel 12 ee Israa’iil, oo soo xiganaya ilo, ayaa yiri: “Khamenei waa dhintay.”
Intii uu socday khudbadda telefishinka, Netanyahu wuxuu sidoo kale sheegay in howlgalka “go’aanka leh” ee Mareykanka iyo Israa’iil uu socon doono “inta loo baahdo.”
“Saaka waxaan meesha ka saarnay shaqsiyaadka sare ee nidaamka ayatollah – taliyayaasha [Ciidamada Ilaalada Kacaanka Islaamiga ah] iyo saraakiisha sare ee barnaamijka nukliyeerka – waana sii wadi doonnaa,” ayuu yiri Netanyahu.
“Maalmaha soo socda, waxaan weerari doonnaa kumanaan bartilmaameed oo ka tirsan nidaamka argagixisada,” ayuu raaciyay.
Khamenei, hogaamiyaha Iiraan tan iyo 1989
Khamenei, oo 86 jir ah, wuxuu noqday mas’uulka ugu sarreeya Iiraan 1989, ka dib geeridii aasaasihii Jamhuuriyadda Islaamiga ah, Ruhollah Khomeini. Isagoo ah hoggaamiye sare, wuxuu gacanta ugu jira hay’adaha siyaasadeed, militariga iyo diinta ee Iiraan, isagoo qaabeynaya siyaasadda gudaha iyo hagitaanka xiriirka dibadda.
Israa’iil waxay muddo dheer u aragtay inuu yahay ciidan khalkhal gelinaya Bariga Dhexe, isagoo ku eedeynaya inuu taageerayo shabakadda xulafada xagjirka ah ee Iiraan, oo ay ku jiraan Xamaas Falastiin iyo Hezbollah-ka Lubnaan.
Markii Israa’iil iyo Iiraan ay dagaal cirka ah oo socday 12 maalmood bishii Juun 2025, Wasiirka Difaaca Israa’iil Israel Katz ayaa ku hanjabay inuu dili doono, isagoo leh hoggaamiyaha ugu sarreeya “ma sii jiri karo.”
Dagaalkaas wuxuu arkay Israa’iil oo weerar lama filaan ah ku qaadday goobta nukliyeerka ee dhulka hoostiisa mara ee Iiraan, dishay taliyayaal sare iyo saynisyahano nukliyeer ah, isla markaana tirtirtay inta badan hoggaanka militariga. Dilka Khamenei, haddii la xaqiijiyo, wuxuu dhaawac kale u geysan doonaa waddan horey uga soo kabanayay dagaal iyo dhibaato dhaqaale.
Khamenei wuxuu taageeray aragtida muxaafidka ah ee Khomeini, isagoo meesha ka saaray himilooyinka madaxweynayaashii la doortay ee raadinayay siyaasado furan oo gudaha iyo dibaddaba ah. Xilligii xukunkiisa, mas’uuliyiintu waxay burburiyeen dibadbaxyo soo noqnoqda waxayna dhinac iska dhigeen kuwa dib-u-habaynta ku riixaya iska hor imaad yar oo ay la galaan Galbeedka.
Iiraan waxay noqotay ciidan gobol oo ka soo horjeeda Mareykanka xilligii Khamenei, iyadoo saameynteeda ku fidisay Bariga Dhexe. Wuxuu taageeray heshiiskii nukliyeerka ee 2015 ee lala galay quwadaha adduunka, kaas oo si kooban u fududeeyay go’doominta Iiraan. Laakiin xiisadda ayaa cirka isku shareertay ka dib markii Madaxweynaha Mareykanka Donald Trump uu ka baxay heshiiska 2018 oo uu dib u soo rogay cunaqabatayn.
Tan iyo weerarkii ay Xamaas ku qaadday Israa’iil Oktoobar 7, 2023, Iiraan waxay aragtay xulafadeeda oo daciiftay. Xamaas iyo Hezbollah waxay la kulmeen dharbaaxo culus oo ka timid Israa’iil, halka hoggaamiyaha Suuriya Bashar al-Assad, oo muddo dheer ay taageeraysay Tehran, la riday Diseembar 2024.
Jagada Hoggaamiyaha Sare waxaa la sameeyay ka dib kacaankii 1979 waxaana lagu meel mariyay dastuurka Iiraan, taasoo siisay wadaad sare awood buuxda oo ku saabsan madaxweynaha iyo baarlamaanka. Golaha Khubarada, oo ah hay’ad wadaad oo ka kooban 88 xubnood oo ay hubisay hay’ad ilaalisa oo la safan Khamenei, ayaa si rasmi ah u doorta hoggaamiyaha.
