Senator Filibiin ah ayaa ku baaqay in la xoojiyo xiriirka difaaca iyo “dib u celinta joogtada ah” ee ka dhanka ah sheegashada Shiinaha ee Badda Koonfurta Shiinaha isagoo booqanaya mid ka mid ah hantida yar ee Manila ee ku taal marin biyoodka lagu muransan yahay Sabtidii.
Jasiiradda Thitu, oo loo yaqaan Pag-asa ee Filibiin, waxay hoy u tahay ilaa 400 oo Filibiin ah, oo u badan kalluumeysato iyo qoysaskooda, kuwaas oo Shiinuhu ku eedeeyo inay si sharci darro ah halkaas ugu nool yihiin.
Waxay ku taal qiyaastii 450 kiiloomitir (280 mayl) galbeedka Palawan oo ku jirta silsiladda jasiiradda Spratly ee lagu muransan yahay, koox ka kooban in ka badan 700 oo jasiiradood, xeebo iyo atolls ah oo la rumeysan yahay inay ka sarreeyaan kheyraadka dabiiciga ah ee ballaaran.
Senatar Risa Hontiveros, oo ah naqdiye cad oo u dhashay Shiinaha, ayaa u sheegtay AFP Sabtidii inay aaminsan tahay in Filibiinku aysan diyaar u ahayn inay ka tanaasulaan “qayb kasta oo ka mid ah Badda Galbeedka Filibiin”, iyadoo adeegsanaysa ereyga Manila ay ugu jeceshahay biyaha xeebta galbeed.
“Waxaan u baahanahay dib-u-celin diblomaasiyadeed iyo mid siyaasadeed oo joogto ah,” ayay tiri Hontiveros ka dib safar diyaaradeed oo in ka badan laba saacadood ah oo ay la qaadatay saxafiyiinta maxalliga ah.
Iyadoo soo dhaweyneysa xoojinta xiriirka heshiiska Filibiin iyo Mareykanka sannadihii la soo dhaafay, Hontiveros waxay sheegtay in Manila ay rajeyneyso inay soo jiidato “dalal isku fikir ah” oo dheeraad ah.
“Waxaan u baahanahay inaan si joogto ah u horumarinno xiriirka amniga iyo difaaca ee aan la leenahay (dalalka kale), oo ay ku jiraan roondooyin wadajir ah,” ayay tiri.
Wariye ka tirsan AFP oo u duushay Jasiiradda Thitu iyadoo saaran diyaarad labaad ayaa aragtay maraakiibta ciidamada badda iyo ilaalada xeebaha ee Shiinaha oo roondo ka sameynaya meel u dhow jasiiradda.
Hontiveros, oo xustay in calaamadaha shaashadda taleefankeeda gacanta ay isu beddeleen jilayaal Shiinees ah ka hor inta aysan soo degin, waxay sheegtay inay la socoto alaabteeda muhiimka ah iyo adeegyada caafimaadka si ay uga caawiso horumarinta jasiiradda.
Safaaradda Shiinaha ee Manila si degdeg ah ugama jawaabin codsi faallo ah.
Safaaradda Hontiveros waxay timid maalmo ka dib markii Madaxweyne Ku-xigeenka Sara Duterte ay ku dhawaaqday musharraxnimadeeda doorashada madaxtinimada ee 2028.
Aabaheed, madaxweynihii hore Rodrigo Duterte, oo wajahaya maxkamadeyn Maxkamadda Caalamiga ah ee Dembiyada oo lagu soo oogay dacwado la xiriira dambiyo ka dhan ah aadanaha, ayaa isku dayay hab dib u heshiisiin ah oo lala galo Shiinaha.
Dadka dhaliila ayaa sheegaya in dadaalladiisu ay keeneen tanaasulaad macno leh oo yar.
Hontiveros, oo u sheegtay AFP inay u furan tahay tartanka madaxweynenimada, ayaa sheegtay inay aaminsan tahay in Sara Duterte ay u badan tahay inay qaadan doonto hab la mid ah kan Shiinaha haddii loo doorto madaxweyne.
Markii la weydiiyay suurtagalnimada khilaafka Mareykanka iyo Shiinaha ee Taiwan ee deriska la ah, waxay sheegtay in Filibiin ay “aad uga walaacsan tahay,” iyadoo xustay u dhowaanshaha silsiladdeeda Batanes ee waqooyiga ugu fog jasiiradda iskeed u talisa.
Shiinuhu wuxuu sheeganayaa Taiwan inay qayb ka tahay dhulkeeda wuxuuna ku hanjabay inuu adeegsan doono awood si uu u hoos geeyo xukunkeeda.
“Waxaan haynaa dad badan oo waddaniyiin ah oo halkaas ka shaqeeya,” ayuu yiri Hontiveros. “Intaa waxaa dheer, waa inaan ka hortagnaa… ku adkeysannaa xal nabadeed oo khilaafaadka ah.”




