Iiraan ma gantaallo ayay ku tuurtay saldhigga Mareykanka iyo UK ee Diego Garcia? Waa kuwan waxa la ogaan karo.

Boqortooyada Ingiriiska ayaa cambaareysay “hanjabaadaha aan taxaddarka lahayn ee Iiraan” ka dib markii gantaallo ay bartilmaameedsadeen saldhig milatari oo wadajir ah oo ay leeyihiin Mareykanka iyo UK oo ku yaal jasiiradda Badweynta Hindiya ee Diego Garcia.

Si kastaba ha ahaatee, sarkaal Iiraani ah ayaa beeniyay eedeymaha ah inay ka dambeeyeen gantaallada ay warbaahinta Mareykanku sheegeen inay ahaayeen laba gantaal oo ballistic ah.

Mareykanka si rasmi ah ugama hadlin gantaalada lagu riday Diego Garcia, oo 4,000km (2,500 mayl) u jirta Iiraan.

Dhacdadan ayaa la soo sheegay ka dib markii Mareykanka iyo Israa’iil ay dagaal ku qaadeen Iiraan 28-kii Febraayo, mid ka mid ah yoolalkeeda, sida ay sheegeen, uu ahaa in la burburiyo barnaamijyada nukliyeerka iyo gantaalada Iiraan.

Tehraan waxay sii wadday in barnaamijkeeda nukliyeerka uu yahay mid loogu talagalay ujeeddooyin rayid ah. Hay’adda ilaalinta nukliyeerka ee Qaramada Midoobay iyo madaxa sirdoonka Mareykanka Tulsi Gabbard ayaa sheegtay in Iiraan aysan ku dhowayn inay samayso bambooyin nukliyeer ah. Waxaa la isku dayay in la bilaabo dagaalka hadda socda.

Waa kuwan waxa aan ka ognahay gantaalada la sheegay in la riday iyo waxa ay uga dhigan tahay dagaalka:

Saldhigga cirka ee Diego Garcia ma waxaa bartilmaameedsaday Iiraan?

Isku day lagu bartilmaameedsaday saldhigga militariga ee wadajirka ah ee Diego Garcia oo gantaallo ballistic ah ayaa la sheegay inay dhaceen intii u dhaxaysay habeenkii Khamiista iyo subaxnimadii Jimcaha, sida ay sheegeen warbaahinta Mareykanka.

Wargeyska Wall Street Journal iyo CNN ayaa sheegay in mid ka mid ah gantaallada uu ku dhacay duulimaadka dhexdiisa halka kan kalena uu ku dhacay gantaal Mareykan ah oo laga soo riday markab dagaal.

Waxaa la sheegay inay dhacday saacado yar ka hor inta aysan wasiirada UK isugu imaan London si ay uga wada hadlaan dagaalka Iiraan. Shirka, UK waxay ogolaatay inay Mareykanka u ogolaato saldhigyadiisa milatari inay isdifaacaan, sida inay ku dhuftaan goobaha gantaallada Iiraan ee loo isticmaalo weerarrada maraakiibta ee marinka Hormuz.

Saraakiisha UK ma aysan bixin wax faahfaahin ah oo ku saabsan isku dayga weerarrada Diego Garcia.

Muhanad Seloom, oo ah macallin ka tirsan Machadka Daraasaadka Qalin-jabinta ee Doha, ayaa u sheegay Al Jazeera in weerarka Iiraan ee la sheegay “uu beddelayo xisaabta” dagaalka Mareykanka.

“Gantaaladan loo diray Diego Garcia waxay la macno tahay in Iiraan ay leedahay gantaallo ballistic ah oo 4,000km ka badan, taasna horay looma shaacin. Dhammaan warbixinnadaas ka hor waxay sheegeen in Iiraan ay leedahay masaafo 2,000km ah [1,240-mayl] oo aan ka fogayn taas,” ayuu yiri Seloom.

“Haddii aad u rogto jihada gantaalladan, markaas waxay gaari karaan London, si taasi ay u beddesho calculus-ka ma aha oo kaliya Mareykanka iyo cudurdaarkiisa dagaalka laakiin sidoo kale London iyo Midowga Yurub oo ka caga jiidaya inay ku biiraan dagaalka.”

Sarkaal sare oo Iiraan u hadlay ayaa u sheegay Al Jazeera in Tehran aysan mas’uul ka ahayn gantaallada la sheegay in la riday.

Horraantii bishan wareysi uu siiyay telefishanka Mareykanka ee NBC, Wasiirka Arrimaha Dibadda Iiraan Abbas Araghchi ayaa diiday sheegashada Madaxweynaha Mareykanka Donald Trump ee ah in Tehran ay samaysay gantaallo awood u leh inay gaaraan dhulka Mareykanka.

“Waad ogtahay, waxaan awood u leenahay inaan soo saarno gantaallo, laakiin si ula kac ah ayaan isugu koobnay meel ka hooseysa 2,000km oo masaafo ah sababtoo ah ma rabno in qof kale oo adduunka ah uu dareemo khatar,” ayuu yiri Araghchi Maarso 8.

Aniseh Bassiri Tabrizi, oo ah xubin ka tirsan Barnaamijka Bariga Dhexe iyo Waqooyiga Afrika ee Chatham House, ayaa sheegay in diidmada Iiraan ee ku saabsan weerarrada ay ku xiran tahay dabeecadooda iyo cawaaqibkooda.

“Waxaan u maleynayaa in diidmada ay ka duwan tahay tallaabooyinka ay Iiraan ka qaadayso meelo kale. Kaliya dhowr jeer oo ay Iiraan beenisay weerar waa marka weerarradu ay ku dhacaan kaabayaasha dhaqaalaha rayidka ama qaar ka mid ah warshadaha gaaska,” ayuu u sheegay Al Jazeera.

Iiraan ayaa beenisay weerarrada uu Tabrizi aaminsan yahay inay u badan tahay inay “kicin doonaan tallaabo dheeraad ah ama aargoosi suurtagal ah”. “Waxay sidoo kale ka dhigan tahay isgoys cusub oo xariiq cas ah oo aysan ka gudbin ilaa hadda,” ayuu yiri.

Bartilmaameedka saldhigga cirka ee Diego Garcia “waa mid si gaar ah xasaasi u ah sababtoo ah waxaan ognahay in masaafada gantaallada la toogtay ay ka badan tahay, aad uga badan 2,000km oo Iiraan ay hore u sheegtay inay gantaalladeeda ku hayso”.

“Waxay muujinaysaa awoodda Iiraan ay u leedahay inay gaarto meel ka fog 2,000km, sidaas darteedna, waa wax u badan inay kicin karto walaac dheeraad ah, sidaas darteedna, jawaab celin gaar ahaan UK laakiin sidoo kale dalalka kale,” ayuu yiri.

Maxay UK tiri?

Xoghayaha Arrimaha Dibadda Yvette Cooper ayaa cambaareysay weerarrada “aan taxaddar lahayn” ee ay Iiraan qaadday ka dib markii London ay ku adkeysatay inaysan u horseedi doonin isku dhac ballaaran oo ka dhaca Bariga Dhexe.

“Habkeenna ku aaddan khilaafkan wuxuu ahaa mid isku mid ah intii lagu jiray. Ma aanan ahayn oo weli ma aanan ku lug lahayn ficillo weerar ah, waxaanan ka qaadannay aragti ka duwan tan Mareykanka iyo Israa’iil arrintan,” ayay tiri.

Cooper waxay sheegtay in diyaaradaha Ciidanka Cirka ee Boqortooyada iyo hantida kale ee militariga ay difaacayaan “dadkeenna iyo shaqaalaheenna gobolka”. Waxay intaas ku dartay in tallaabo kasta oo lagu ilaalinayo Marinka Hormuz ay noqon doonto “is-difaac wadajir ah”.

Marinka istaraatiijiga ah ee dhaqan galay waxaa xannibay Tehran, taasoo horseedaysa kor u kaca qiimaha saliidda adduunka.

Dhanka kale, Ra’iisul Wasaare Keir Starmer ayaa Sabtidii xusay in UK aysan saldhig ku lahayn Qubrus u isticmaali doonin hawlgallada la xiriira Iiraan ka dib markii uu wicitaan la sameeyay Madaxweynaha Qubrus Nikos Christodoulides si looga wada hadlo mustaqbalka saldhigga.