Iiraan ayaa Axaddii sheegtay inay heshay jawaab Mareykan ah oo ku saabsan dalabkeedii ugu dambeeyay ee wadahadallada nabadda, maalin ka dib markii Madaxweyne Donald Trump uu sheegay inuu u badan tahay inuu diidi doono soo jeedinta Iiraan sababtoo ah “ma aysan bixin qiimo ku filan.”
Warbaahinta dowladda Iiraan ayaa sheegtay in Washington ay jawaabteeda ku aaddan soo jeedinta 14-ka qodob ah u gudbisay Pakistan, isla markaana Tehran ay hadda dib u eegis ku sameyneyso. Ma jirin wax xaqiijin ah oo degdeg ah oo ka timid Washington ama Islamabad oo ku saabsan jawaabta Mareykanka.
“Marxaladdan, ma hayno wadahadallo nukliyeer,” ayay warbaahinta dawladdu ka soo xigatay afhayeenka wasaaradda arrimaha dibadda Iiraan Esmaeil Baghaei, taasoo ah tixraac cad oo ku saabsan soo jeedinta Iiraan ee ah in la iska fogeeyo wadahadallada ku saabsan arrimaha nukliyeerka ilaa inta uu dagaalku dhammaanayo oo cadowgu uu ku heshiinayo in la qaado xayiraadaha ka soo horjeeda maraakiibta Khaliijka.
Sabtidii, Trump wuxuu sheegay in uusan weli dib u eegin ereyga saxda ah ee soo jeedinta nabadda Iiraan, laakiin uu u badan yahay inuu diidi doono.
“Dhawaan waxaan dib u eegi doonaa qorshaha ay Iiraan dhawaan noo soo dirtay, laakiin ma qiyaasi karo inay noqon doonto mid la aqbali karo maadaama aysan weli bixin qiimo ku filan wixii ay ku sameeyeen Aadanaha, iyo Adduunka, 47-kii sano ee la soo dhaafay,” ayuu ku qoray baraha bulshada.
Xeebta ayaa wali xiran
Mareykanka iyo Israa’iil waxay joojiyeen ololahooda duqeymaha ee ka dhanka ah Iiraan afar toddobaad ka hor, mas’uuliyiinta Mareykanka iyo Iiraanna waxay yeesheen hal wareeg oo wadahadal ah. Laakiin isku daygii lagu doonayay in lagu sameeyo kulamo dheeraad ah ilaa hadda wuu fashilmay.
Iiraan waxay Khamiistii soo gudbisay soo jeedinteedii ugu dambeysay, sarkaal sare oo Iiraan ah ayaana Sabtidii xaqiijiyay in Tehran ay rajeyneyso inay soo afjarto dagaalka oo ay marka hore xalliso xiisadda maraakiibta, halka ay ka tagayso wadahadallo ku saabsan barnaamijka nukliyeerka Iiraan muddo dambe.
In kasta oo Trump uu markii hore Jimcihii sheegay in uusan ku qanacsanayn soo jeedinta Iiraan, haddana wuxuu Sabtidii sheegay inuu weli eegayo.
“Waxay ii sheegeen fikradda heshiiska. Hadda ayay i siin doonaan ereyga saxda ah,” ayuu u sheegay wariyeyaasha.
Markii la weydiiyay inuu dib u bilaabi karo weerarrada Iiraan, Trump ayaa ku jawaabay: “Ma doonayo inaan sidaas idhaahdo. Waxaan ula jeedaa, ma sheegi karo weriye. Haddii ay si xun u dhaqmaan, haddii ay wax xun sameeyaan, hadda waan arki doonnaa. Laakiin waa suurtagal in taasi dhici karto.”
Soo jeedinta Iiraan iyo dalabaadka Washington
Soo jeedinta dib u dhigista wadahadallada arrimaha nukliyeerka ilaa marxalad dambe waxay u muuqan doontaa mid ka hor imaanaysa dalabka soo noqnoqda ee Washington ee ah in Iiraan ay aqbasho xayiraado adag oo ku saabsan barnaamijkeeda nukliyeerka ka hor inta uusan dagaalku dhammaan.
Washington waxay rabtaa in Tehran ay ka tanaasusho kaydkeeda oo ka badan 400 kg (900 rodol) oo uranium ah oo aad loo kobciyay, kaas oo Mareykanku sheegay in loo isticmaali karo in lagu sameeyo bam. Iiraan waxay sheegtay in barnaamijkeeda nukliyeerka uu yahay mid nabdoon, inkastoo ay diyaar u tahay inay ka hadasho xayiraado qaar si loogu beddelo qaadista cunaqabataynta, maadaama ay aqbashay heshiis 2015 ah oo Trump uu ka tanaasulay.
In kasta oo uu si isdaba joog ah u sheegayo in uusan degdegin, Trump waxaa saaran cadaadis gudaha ah si uu u jebiyo awoodda Iiraan ee marin biyoodka Hormuz, kaas oo jaray 20 boqolkiiba sahayda saliidda iyo gaaska adduunka isla markaana kor u qaaday qiimaha shidaalka Mareykanka. Xisbiga Jamhuuriga ee Trump ayaa wajahaya khatarta ah in codbixiyayaashu ay ka caroodaan qiimaha sare ee doorashooyinka dhexe ee Kongareeska ee bisha Nofeembar.
Warbaahinta Iiraan ayaa sheegtay in soo jeedinta 14-ka qodob ee Tehran ay ka mid tahay in ciidamada Mareykanka laga saaro meelaha u dhow, in la qaado xayiraadda, in la sii daayo hantida la xayiray, in la bixiyo magdhow, in la qaado cunaqabataynta, in la soo afjaro dagaalka dhammaan dhinacyada oo ay ku jirto Lubnaan iyo in la abuuro hab cusub oo lagu xakameeyo marin biyoodka.
Iiraan waxay xannibaysay ku dhawaad dhammaan maraakiibta ka imanaya Khaliijka marka laga reebo teeda in ka badan laba bilood. Bishii hore, Mareykanku wuxuu soo rogay xayiraad u gaar ah maraakiibta ka imanaya dekedaha Iiraan.
Isagoo ka hadlayay shuruud la’aan si uu uga hadlo diblomaasiyadda qarsoodiga ah, sarkaalka sare ee Iiraan ayaa sheegay in Tehran ay aaminsan tahay in soo jeedinteedii ugu dambeysay ee ahayd in wadahadallada nukliyeerka la joojiyo marxalad dambe ay ahayd isbeddel muhiim ah oo loogu talagalay fududeynta heshiis.
“Qaab-dhismeedkan, wadahadallada ku saabsan arrinta nukliyeerka ee aadka u adag ayaa loo wareejiyay marxaladda ugu dambeysa si loo abuuro jawi wanaagsan,” ayuu yiri sarkaalku.
Israa’iil ayaa amartay in la daadgureeyo Lubnaan
Axaddii, Israa’iil waxay amartay kumanaan reer Lubnaan ah inay ka baxaan tuulooyinka koonfurta Lubnaan, taasoo ah sii kordheynta dagaal u dhexeeya Israa’iil iyo xulafada Xisbullah ee Iiraan halkaas oo barbar socda dagaalkii Iiraan, taasoo sii adkeyn karta dadaallada nabadda ee ballaaran.
Iiraan ayaa sheegtay in wadahadallada Washington aysan dib u bilaaban karin ilaa xabbad joojin ay ka dhacdo Lubnaan, oo Israa’iil ay weerartay bishii Maarso si ay u weerarto Xisbullah ka dib markii kooxda Lubnaan ee Iiraan ay taageerto ay rasaas ka soo riday xadka si ay u taageerto Tehran.
Lubnaan iyo Israa’iil waxay ku heshiiyeen xabbad joojin gooni ah bishii hore, laakiin dagaalku wuu sii socday, inkastoo uu ahaa mid yar. Milatariga Israa’iil ayaa digniin degdeg ah soo saaray Axaddii dadka deggan 11 magaalo iyo tuulooyin ku yaal koonfurta Lubnaan, iyagoo ku boorriyay inay ka baxaan guryahooda oo ay u guuraan ugu yaraan 1,000 mitir (3,300 cagood) meelo bannaan.
Milatariga ayaa sheegay inay wadaan howlgallo ka dhan ah Xisbullah ka dib markii ay ku tilmaameen inay jebiyeen xabad joojinta, iyagoo ka digay in qof kasta oo u dhow dagaalyahannada Xisbullah ama xarumaha uu halis ku jiro.
