Iiraan ayaa Arbacadii ku hanjabtay inay dagaal ku faafin doonto Bariga Dhexe haddii Mareykanku uu mar kale weeraro, ka dib markii Madaxweyne Donald Trump uu sheegay inuu yimid saacad gudaheed markii uu dib u bilaabay ololaha militariga.
Lix toddobaad ka dib markii Trump uu joojiyay Hawlgalkii Epic Fury si loo joojiyo dagaalka, wadahadallada lagu soo afjarayo dagaalka ayaa inta badan istaagay.
Iiraan waxay toddobaadkan u gudbisay Mareykanka dalab cusub, laakiin warbixinnadeeda dadweynaha ee ku saabsan waxay ku celinayaan ereyo uu Trump horay u diiday, oo ay ku jiraan dalabaadka xakamaynta Gacanka Hormuz, magdhowga khasaaraha dagaalka, qaadista cunaqabataynta, sii deynta hantida la qaboojiyay iyo ka bixitaanka ciidamada Mareykanka ee aagga.
Trump ayaa Isniintii, iyo mar kale Talaadadii, sheegay inuu ku dhawaaday inuu amro olole cusub oo duqayn ah laakiin uu dib u dhigay daqiiqaddii ugu dambeysay si uu waqti dheeraad ah u siiyo diblomaasiyadda.
“Waxaan saacad u jiray inaan maanta go’aansado inaan tago,” ayuu Trump u sheegay wariyeyaasha Aqalka Cad Talaadadii.
Iiraan ayaa si isdaba joog ah ugu hanjabtay inay ka aargudan doonto weerar kasta oo cusub oo ay geysato waddamada Bariga Dhexe ee saldhigyada Mareykanka ku leh. Arbacadii waxay soo jeedisay inay sidoo kale weerari doonto bartilmaameedyo kale oo ka baxsan meelaha kale.
“Haddii gardarrada ka dhanka ah Iiraan la soo celiyo, dagaalka gobolka ee la ballan qaaday wuxuu ka gudbi doonaa gobolka markan,” ayay ku sheegeen Hay’adda Ilaalada Kacaanka Islaamiga ah bayaan ay soo saartay oo lagu baahiyay warbaahinta dowladda.
Maraakiibta Shiinuhu waxay ka gudbeen marin biyoodka
Iiraan waxay si weyn u xirtay marin biyoodka Hormuz dhammaan maraakiibta marka laga reebo kuwa ay leedahay tan iyo markii ololaha Mareykanka iyo Israa’iil uu billowday bishii Febraayo, taasoo keentay carqaladdii ugu weyneyd ee sahayda tamarta adduunka ee taariikhda. Mareykanka ayaa bishii hore ka jawaabay xayiraaddiisa dekedaha Iiraan.
Laba markab oo Shiinees ah oo waaweyn oo ku raran qiyaastii 4 milyan oo foosto oo saliid ah ayaa ka baxay marin biyoodka Arbacadii, taasoo ah calaamaddii ugu dambeysay ee muujinaysa in Iiraan ay diyaar u tahay inay fududeyso xannibaadda ay ku hayso waddamada ay u aragto inay saaxiibtinimo leeyihiin. Iiraan ayaa toddobaadkii hore ku dhawaaqday, intii Trump uu ku sugnaa Beijing shir madaxeed, inay gaartay heshiis lagu yareynayo sharciyada maraakiibta Shiinaha.
Wasiirka arrimaha dibadda ee Kuuriyada Koonfureed ayaa Arbacadii sheegay in markab Kuuriyaan ah uu ka gudbayo marin biyoodka isagoo la kaashanaya Iiraan.
Kormeeraha maraakiibta Lloyd’s List ayaa sheegay in ugu yaraan 54 markab ay ka gudbeen marin biyoodka toddobaadkii hore, qiyaastii labanlaab tirada toddobaadkii ka horreeyay. Laakiin taasi wali waa qayb yar oo ka mid ah 140 ama wax la mid ah maalin kasta oo caadiyan ka gudubta dagaalka ka hor.
Cadaadis lagu joojinayo dagaalka
Trump waxaa saaran cadaadis ah inuu joojiyo dagaalka, iyadoo qiimaha tamarta oo kor u kacay uu dhaawacayo Xisbigiisa Jamhuuriga ka hor doorashooyinka Kongareeska ee bisha Nofeembar. Tan iyo xabad joojinta dabayaaqadii Abriil, hadaladiisa dadweynaha ayaa ka weecday hanjabaadaha ah in dib loo bilaabo duqeymaha ilaa ku dhawaaqista in heshiis nabadeed uu socdo, inta badan isla neeftaas.
Talaadadii wuxuu sheegay in dagaalku “si dhakhso ah u dhammaan doono.”
Madaxweyne ku xigeenka JD Vance, oo hoggaaminayay wafdiga Mareykanka bishii hore wareegii kaliya ee wadahadallada nabadeed ilaa hadda, ayaa sidoo kale ka hadlay horumarka: “Waxaan ku jirnaa meel aad u wanaagsan halkan,” Vance ayaa u sheegay shir jaraa’id oo Aqalka Cad uu qabtay.
Mowqifyada isbedbeddelaya ee Mareykanka ayaa qiimaha saliidda kor u kacay maalinba maalinta ka dambeysa, inkastoo ay toddobaadba toddobaad kor u kaceen tan iyo horraantii Maajo. Qiimaha saliidda cayriin ee hal bil ah ee Brent ayaa hoos u dhacay qiyaastii 1.5 boqolkiiba Arbacadii subaxnimadii, wax ka hooseeya $110 foosto laakiin wali aad ayuu uga sarreeyaa usbuucii hore.
“Maalgashadayaashu waxay aad u danaynayaan inay qiimeeyaan in Washington iyo Tehran ay dhab ahaantii heli karaan meel ay ku midoobaan oo ay gaaraan heshiis nabadeed, iyadoo mowqifka Mareykanka uu maalin walba isbeddelayo,” ayuu yiri Toshitaka Tazawa, oo ah falanqeeye ka tirsan Fujitomi Securities.
Xabad joojinta ayaa inta badan la hayaa
Duqeyntii Mareykanka iyo Israa’iil waxay ku dishay kumannaan qof Iiraan ka hor inta aan la joojin xabbad joojin horraantii Abriil. Israa’iil waxay sidoo kale dishay kumannaan kale waxayna boqolaal kun ka kaxeysay guryahooda Lubnaan, kuwaas oo ay ku duuleen si ay u daba galaan maleeshiyada Xisbullah ee ay taageerto Iiraan.
Duqeynta Iiraan ee Israa’iil iyo waddamada Khaliijka ee deriska la ah ayaa dishay tobanaan qof.
Xabad joojinta Iiraan ayaa inta badan la qabtay, inkastoo ay jirtay koror ku yimid weerarrada maraakiibta iyo waddamada Khaliijka horraantii Maajo markii Trump uu ku dhawaaqay hawlgal badeed si dib loogu furo marin biyoodka. Trump ayaa joojiyay howlgalkaas, Project Freedom, ka dib 48 saacadood oo keliya.
Toddobaadkan waxaa la arkay diyaarado cusub oo aan duuliye lahayn oo laga soo riday Sacuudi Carabiya iyo Imaaraadka Carabta, kuwaas oo sheegay inay ka yimaadeen Ciraaq halkaas oo maleeshiyaadka xulafada la ah Iiraan ay ka howlgalaan.
Trump iyo Ra’iisul Wasaaraha Israa’iil Benjamin Netanyahu ayaa markii ay bilaabeen dagaalka sheegay in ujeeddadoodu ay ahayd in la xakameeyo taageerada Iiraan ee maleeshiyaadka gobolka, in la burburiyo barnaamijkeeda nukliyeerka, in la burburiyo awooddeeda gantaalada iyo in Iiraan ay u fududeyso inay riddo taliyayaashooda.
Laakiin dagaalku weli ma uusan ka qaadin Iiraan kaydka uranium-ka ee ku dhow hubka ama awooddeeda ay ku hanjabto deriska iyadoo adeegsaneysa gantaallo, diyaaradaha aan duuliyaha lahayn iyo maleeshiyaadka wakiillada ah.
Hoggaanka wadaaddada ee Jamhuuriyadda Islaamiga ah, oo la kulmay kacdoon ballaaran bilowgii sanadka, ayaa iska caabiyay weerarka xoogga weyn iyada oo aan wax calaamad ah u lahayn mucaarad abaabulan.
